Pushimi i Dhuntive të Shenjave
Nga Prof. Thomas R. Edgar
Bibliotheca Sacra / Tetor–Dhjetor 1988
Përkthyer nga the-highway
Duke iu referuar lëvizjes karizmatike, Hollenweger pohon se “në një të ardhme jo shumë të largët, do të ketë më shumë të krishterë që i përkasin këtij lloji krishterimi sesa komunitetit anglikan. Ata do të jenë pothuajse po aq sa të gjithë protestantët e tjerë së bashku.” Ai mendon se qendra numerike, dhe ndoshta edhe shpirtërore, e krishterimit do të zhvendoset drejt kishave “indigjene jo të bardha” ose “pentekostale të Botës së Tretë”. Vlefshmëria e një force kaq të përhapur është një çështje që nuk mund të shpërfillet.
Pyetja Thelbësore: Nga Perëndia apo Jo Nga Perëndia?
Si me çdo çështje tjetër doktrinore, është e rëndësishme të njihet e vërteta apo gabimi i pozicionit “karizmatik”. Kjo nuk është vetëm një çështje doktrinore, për shkak se, në lëvizjen karizmatike, në të gjitha format e saj – si pentekostalizmi, neo-pentekostalizmi, “ungjillëzim fuqie” dhe lëvizja e “shenjave dhe mrekullive” – theksi vihet mbi fenomenin dhe përvojat subjektive. Këto përvoja që kapërcejnë konsideratat dhe kufijtë doktrinarë, janë vetë arsyeja e ekzistencës së lëvizjes. Ato nuk janë thjesht zbatimi i përditshëm i doktrinës së dikujt, por zakonisht janë ngjarje që pretendohet se shkojnë përtej përvojës normale dhe tradicionale të krishterë.
Këto të ashtuquajtura përvoja “shpirtërore” ose janë nga Perëndia, ose nuk janë nga Perëndia. Nuk mund të ketë një pozicion neutral apo pjesërisht të vërtetë. Ose ato janë biblikisht të vërteta, ose janë përvoja të rreme. Nëse ato janë biblikisht të rreme, atëherë çështja është shumë më serioze sesa thjesht një pikëpamje tjetër mbi jetën e krishterë, meqënëse lëvizja karizmatike përfshin një përvojë shpirtërore që përpiqet të jetë në kontakt të drejtpërdrejtë me forca mbinatyrore. Nëse karizmatikët kanë të drejtë, kjo mund të përcaktohet vetëm nga Shkrimet dhe nga fakte të tjera të rëndësishme. Por nga vetë natyra e çështjes, “dhuntitë” si gjuhët, shërimet, shenjat dhe mrekullitë, kaq të përhapura në lëvizjen e sotme karizmatike, ose janë nga Perëndia, ose nuk janë nga Perëndia. Nuk ka terren të ndërmjetëm.
Dëshmi Kundër Vlefshmërisë së Fenomeneve
Disa faktorë dëshmojnë se fenomenet e lëvizjes karizmatike nuk janë dhuntitë dhe veprimtaritë e Frymës së Shenjtë të përshkruara në Dhiatën e Re. Nga ana tjetër, përkrahësit karizmatikë, nuk kanë dhënë asnjë provë se këto janë të njëjtat fenomene, përveç hamendësimit të tyre. Fakti që numri i tyre po rritet, që ndjekësit janë entuziastë, dhe që pretendohet për mrekulli, nuk përbën provë se fenomenet janë nga Fryma e Shenjtë. Kjo sepse, të gjitha këto, ndodhin edhe në fe të tjera.
Të argumentosh që dhuntitë e Dhiatës së Re mund të ndodhin sot, apo se asnjë varg nuk e përjashton këtë mundësi, nuk mjafton. Duhet të tregohet gjithashtu se “dhuntitë” karizmatike moderne janë të njëjta me ato të Dhiatës së Re. Përkrahësit e lëvizjes karizmatike nuk kanë arritur të provojnë as të parën (mundësinë e dhuntive sot), as të dytën (që këto janë të njëjtat fenomene). A janë të gjitha fenomenet automatikisht nga Fryma e Shenjtë thjesht sepse dikush e pohon këtë, përveçse kur gjendet një varg që thotë drejtpërdrejt të kundërtën? Nuk mjafton vetëm të pohohet se fenomenet karizmatike janë fenomene të Dhiatës së Re. Duhet të ketë prova se ato janë të njëjtat.
Dëshmia e Historisë
Nëse dhuntitë e mrekullueshme të epokës së Dhiatës së Re do të kishin vazhduar në kishë, do të pritej një vijë e pandërprerë shfaqjesh nga koha apostolike deri më sot. Nëse ato janë nga Perëndia, pse këto mrekulli do të mungonin për shekuj me radhë?
I gjithë debati ekziston pikërisht sepse dhuntitë e mrekullueshme të epokës së Dhiatës së Re pushuan dhe nuk ndodhën për gati 1.900 vite të historisë së kishës, dhe sigurisht që ato nuk kanë vazhduar në vijë të pandërprerë. Pyetjet rreth pranisë së tyre sot, si dhe mendimet e ndryshme – madje edhe ato mes vetë karizmatikëve – mbi natyrën e gjuhëve, profecisë dhe dhuntive të tjera të caktuara, vijnë nga fakti se ato pushuan. Krisostomi, një teolog i shekullit të katërt, dëshmoi se ato kishin pushuar kaq shumë kohë përpara kohës së tij, sa askush nuk ishte më i sigurt për karakteristikat e tyre.
Historia i kundërshton karizmatikët. Edhe pse disa janë përpjekur të provojnë se gjuhët dhe dhuntitë e tjera të mrekullueshme kanë ndodhur në historinë pas-apostolike të kishës, vetë rrallësia dhe natyra sporadike e rasteve të pretenduara është dëshmi kundër këtij pretendimi. Duke i’u referuar rasteve të pretenduara të të folurit në gjuhë, historiani i kishës Hinson, e përmbledh situatën kështu: “Gjashtëmbëdhjetë shekujt e parë të historisë të kësaj ishin vërtet të mangëta… nëse pesë shekujt e parë ishin të mangët, të tjerët ishin vite urie për këtë praktikë në krishterimin perëndimor dhe të dyshimtë në atë lindor.”
Pas disa rasteve të pretenduara në shekullin e dytë, ka një boshllëk prej gati 1.000 vitesh përpara se të shfaqen disa të tjera. Padyshim që, nuk do të kishte qenë e vështirë të jepej dëshmi për këto dhunti gjatë epokës apostolike. Por pse atëherë ka një mungesë kaq të madhe dëshmish nëse dhuntitë vazhduan gjatë gjithë historisë së kishës? Rastet e pretenduara bëhen edhe më të rralla nëse kufizohen vetëm te besimtarët e vërtetë dhe nëse përjashtohet dëshmia e thashethemeve. Nëse merren parasysh rastet e dhuntisë së shërimit, por jo ato si përgjigje të lutjejeve, rastet e pretenduara pothuajse zhduken fare. Që këto veprime të mrekullueshme pushuan në të kaluarën vështirë se mund të mohohet, dhe kjo pranohet edhe nga shumë karizmatikë. Dayton mendon se shumë karizmatikë në fakt, preferojnë të pranojnë që disa dhunti pushuan, për shkak se ata i shohin fenomenet e sotme si një derdhje të fundit e Frymës.
Shpjegimet Janë Jorealiste. Është një gjë që një doktrinë si drejtësimi me anë të besimit të humbasë përkohësisht për shkak të dobësisë njerëzore. Është krejt tjetër gjë që shenjat dhe mrekullitë të mungojnë. Ata në Ditën e Rrëshajëve nuk prisnin të flisnin siç folën.
Te Veprat, asnjë folës në gjuhë nuk ishte i vetëdijshëm më parë për ekzistencën e kësaj dhuntie; e megjithatë ata folën. Ata nuk mund të kishin besim në aftësinë e tyre për të bërë mrekulli apo për të folur në gjuhë, sepse ata nuk ishin në dijeni për ekzistencën e dhuntive të tilla. Ata nuk e fituan dhe as nuk e humbën këtë aftësi për shkak të besimit ose mungesës së besimit në dhuntitë karizmatike. Nëse Perëndia i dha këto dhurata gjatë historisë së kishës, ato do të kishin ndodhur pavarësisht dobësisë njerëzore. Të argumentosh se dhuntitë u shuan në kishën pas-apostolike për shkak të mungesës së besimit në mrekulli shmang faktet e historisë dhe nuk ka mbështetje biblike.
1 Korintasve 12–14 nënkupton se kisha e hershme ishte më tepër e prirur drejt këtyre dhuntive sesa kundër tyre. Në pothuajse çdo fe, njerëzit kanë qënë të prirur drejt mrekullive, jo drejt refuzimit të mrekullive të dukshme. E megjithatë, disa argumentojnë se mrekullitë pushuan, ose pothuajse pushuan, në kishën e hershme – në një epokë kur besimi në të mbinatyrshmen ishte i përhapur kudo dhe kur shenjat dhe mrekullitë ndodhnin vërtetë – për shkak të mosbesimit në mrekulli! Ndërkohë, pretendohet se në epokën më racionaliste, ku asnjë mrekulli nuk po ndodhte, shekujt 19–20, të krishterët besuan aq shumë saqë, dhuntitë u shfaqën përsëri në shkallën e pretendimeve të sotme. Duke qenë se krishterët modernë janë kaq të prirur të pranojnë shenjat dhe mrekullitë, dhe njeriu modern është kaq shumë i gatshëm t’u besojë pohimeve karizmatike, mbi çfarë baze mund të hamendësohet se të krishterët e hershëm do të refuzonin të bënin të njëjtën gjë? Ata që janë të gatshëm t’u besojnë mrekullive fetare janë gjithmonë të shumtë. Të pretendosh se kjo “përhapje mrekullibërëse” e Frymës sjell gëzim, qëllim, fuqinë për shërbesë dhe rigjallërimin e kishës, dhe në të njëjtën kohë të pretendosh se një veprueshmëri kaq e madhe u injorua, u refuzua dhe u lejua që të shuhej në kishën e hershme që e përjetoi atë, është jo logjike. Shpjegimi i vetëm i arsyeshëm për mungesën e këtyre dhuntive në historinë e kishës është se Perëndia nuk i dha ato. Nëse Ai do i kishte dhënë, ato do të kishin ndodhur.
Meqënëse këto dhunti dhe shenja pushuan, barra e provës bie tërësisht mbi karizmatikët për të vërtetuar vlefshmërinë e tyre. Për shumë kohë, të krishterët kanë hamendësuar se jo-karizmatikët janë ata që duhet të provojnë nga Bibla se dhuntitë e shenjave dhe mrekullive pushuan. Por, nuk janë Jo-karizmatikët ata që e kanë barrë për ta provuar këtë, për shkak se kjo tashmë është provuar nga historia. Ky është një fakt i pamohueshëm i pranuar nga shumë pentakostalë. Prandaj, karizmatikët duhet të provojnë biblikisht se dhuntitë e shenjave do të rifillojnë përsëri gjatë epokës së kishës dhe se fenomenet e sotme janë pikërisht ky rifillim. Me fjalë të tjera, ata duhet të provojnë se përvojat e tyre janë ripërsëritja e dhuntive që nuk kanë ndodhur për pothuajse 1900 vite.
Shpjegimet e “Kohë të Fundit” Janë të Pamjaftueshme
Shumë pentekostalë pohojnë se dhuntitë e shenjave pushuan dhe se ato u rishfaqën në këto “kohë të fundit”. Por kjo duhet të vërtetohet nga Shkrimi. Nuk ka asnjë dëshmi biblike se do të ketë një rikthim të dhuntive të shenjave apo që besimtarët do të bëjnë mrekullira në fund të epokës së kishës. Përkundrazi, ka shumë dëshmi se afër fundit të epokës do të ketë profetë të rremë që do të bëjnë mrekulli, profeci dhe dëbim demonësh në emrin e Jezusit (Mat. 7:22-23; 24:11, 24; 2 Thes. 2:9-12). Gjatë Epokës së Kishës do të ketë udhëheqës të rremë që do të paraqiten si shërbëtorë të drejtësisë (2 Kor. 11:13-15). Gjatë periudhës së Mundimit nuk ka asnjë tregues se besimtarët, përveç dy dëshmitarëve të Zbulesës 11:3-12, do të kryejnë mrekulli. Mrekullitë që kryhen nga dy dëshmitarët janë të jashtëzakonshme, dhe veprimet e tyre janë të krahasueshme me ato të profetëve të Dhiatës të Vjetër, më shumë sesa me ato të apostujve. Dy dëshmitarët nuk bëjnë pjesë në kishë, dhe nëse do të bënin pjesë, me shumë vështirësi ata mund të konsideroheshin tipikë për kishën.
Argumentet mbi “shirat e fundit” bazohen gabimisht në vargje që flasin për reshje stinore në Izrael. Për shembull, Osea 6:3 dhe Joeli 2:23, nuk i referohet një derdhje të veçantë të Frymës së Shenjtë në fund të epokës së kishës. Ato i referohen shirave pranverorë, në dallim me shirat e hershëm të vjeshtës.
Argumentet që bazohen te shprehja “në ditët e fundit” te Veprat 2:16-21 janë gjithashtu të pavlefshme. Nëse “ditët e fundit” të përmendura te Veprat 2:17 përfshijnë ditën e Pentakostit, fillimin e Epokës së Kishës, dhe “nëse kjo është ajo” (v.16) përfshin Pentakostin, atëherë ajo nuk mund të nënkuptojë njëkohësisht “ditët e fundit” të kësaj Epoke të Kishës. Nga ana tjetër, nëse “ditët e fundit” nuk përfshijnë Pentakostin, atëherë Pentakosti nuk ishte një përmbushje e profecisë së Joelit, dhe Veprat 2:16-21 i referohen veçanërisht Izraelit dhe janë ende në të ardhmen. Gjithsesi, ky pasazh nuk jep asnjë dëshmi për një përsëritje të dhuntive mrekullibërëse gjatë “ditëve të fundit” të kishës. Lëvizja karizmatike e sotme karakterizohet nga fenomene që filluan në kishë rreth 100 vite më parë, të cilat, të ndara nga çdo lidhje historike apo dëshmie, pretendohet se janë të njëjta me mrekullitë e kryera në epokën apostolike. Është thjesht naive të pranohet ky pretendim pa ndonjë lidhje direkte historike ose provë të fortë biblike që këto fenomene të sotme janë të njëjta me ato të ditëve të apostujve. Dëshmia më e besueshme do të ishte një lidhje historike e drejtpërdrejtë me dhuntitë apostolike për shkak të vazhdimësisë së tyre në kishë. Megjithatë, siç është argumentuar më parë, historia dëshmon të kundërtën. Dhuntitë pushuan dhe nuk ka arsye të pritet prania apo përsëritja e tyre sot.
Mungesa e Ngjashmërisë me Dhiatën e Re
Që çdo fenomen të mund të pretendojë me besueshmëri se është i njëjtë me dhuntitë dhe mrekullitë e epokës apostolike, duhet të ketë ngjashmëri të madhe midis të dyjave. Çdo fenomen mund të kopjohet ose të imitohet qëllimisht. Prandaj, vetëm ngjashmëria nuk mund të provojë se fenomenet moderne janë të vërteta. Anasjelltas, mungesa e ngjashmërisë është padyshim dëshmi kundër pretendimit se ato janë të njëjta me dhuntitë dhe mrekullitë e Dhiatës së Re.
Një shqyrtim i Dhiatës së Re zbulon se fenomenet moderne karizmatike nuk janë mjaftueshëm të ngjashme me ato të epokës apostolike. Ku janë gjuhët e zjarrit dhe ushtima e një ere të fuqishme si në ditën e Rrëshajëve? A i verbojnë misionarët kundërshtarët e tyre siç bëri Pali? A dallojnë drejtuesit e kishës hipokrizinë dhe shpallin vdekjen e menjëhershme të anëtarëve si te Veprat 5:1-11? A mahnitin ungjilltarët një qytet të tërë me mrekulli siç bëri Filipi (8:5-8)? A merren pastaj ata në një vend tjetër shërbese nga Fryma e Shenjtë (v. 39-40)? A shërohen turma të tëra thjesht duke qenë nën hijen e shëruesit (5:15)? A japin profetët profeci specifike që përmbushen menjëherë pas kësaj (11:27-28)?
Mrekullitë dhe shenjat e epokës apostolike ishin qartësisht dhe dukshëm mbinatyrore. Edhe kundërshtarët e ungjillit nuk mund t’i përgënjeshtronin mrekullitë e epokës apostolike. Por “shenjat dhe mrekullitë” e sotme nuk mund të verifikohen as nga ata që janë neutralë apo dashamirës ndaj lëvizjes. Një krahasim i hollësishëm me dhuntitë e veçanta tregon një mungesë të habitshme ngjashmërie midis dhuntive të Dhiatës së Re dhe “dhuntive” moderne karizmatike.
Dhuntia e shërimit. Dhuntia e shërimit e Dhiatës së Re është një dhunti specifike që i jepet një individi duke e aftësuar atë që të shërojë. Ajo nuk duhet ngatërruar me shërimin që Perëndia bën në përgjigje të lutjes. Shërimet e Dhiatës së Re përfshijnë njerëz me sëmundje dhe paaftësi të verifikueshme, si njeriu që ishte i çalë që nga lindja (Veprat 3:1-10). Shërimet ishin të menjëhershme, të plota dhe të dukshme për të gjithë. I çali që nga lindja nuk kishte ecur kurrë, por ai menjëherë mundi të ecte dhe të kërcente. Shërimet apostolike nuk dështonin kurrë, pavarësisht besimit të të sëmurit. Ato nuk vareshin nga kontakti fizik i drejtpërdrejtë (5:15). Nuk kishte parapërgatitje, mbledhje shërimi apo formula magjike. Shëruesi thjesht i thoshte personit diçka të ngjashme me fjalët: “Në emër të Jezusit, ngrihu dhe ec.” Shërimet zakonisht bëheshin në publik, mbi jobesimtarë dhe shpesh në masë.
Lëvizja moderne karizmatike pati pak ndikim vetëm mbi bazën e të folurit në gjuhë. Vetëm kur i’u shtua “shërimi”, lëvizja filloi të rritej ndjeshëm.
Shëruesit e sotëm pranojnë se shpesh dështojnë. Faji i hidhet mungesës së besimit prej të sëmurit, jo shëruesit. Shërimet e pretenduara rrallë janë të menjëhershme apo të plota. Zakonisht ato nuk janë shërime të sëmundjeve të verifikueshme, por lidhen me çrregullime të brendshme si “shërimi emocional”. Në vend që të jenë të pakundërshtueshme, ato mbeten të paverifikuara ose madje mohohen nga vëzhgues neutralë. Ato përfshijnë takime shërimi, parapërgatitje, rituale dhe vizita të përsëritura. Ato nuk kryhen në rrugë, në masë, apo në distancë. Në një turmë, ato kryhen zakonisht mbi vetëm pak veta të zgjedhur. Ato nuk kryhen kurrë mbi njerëz që nuk janë të vetëdijshëm për “shëruesin” apo synimin e tij për “të shëruar”.
Ka shumë pak përputhje midis “shërimeve” karizmatike moderne të sotme dhe shërimeve të Dhiatës së Re. Dallimet janë aq të mëdha sa shumë shërues të sotëm theksojnë se nuk e kanë dhuntinë e shërimit, por janë thjesht njerëz të cilëve Perëndia u përgjigjet shpesh me shërim. Askush sot nuk shëron në një mënyrë të tillë që të jetë qartësisht dhuntia e shërimit e Dhiatës së Re.
Dëbimi i demonëve. Aftësia e mrekullueshme për të dëbuar demonë drejtpërdrejtë duhet dalluar nga përgjigjet ndaj lutjes (Jakobi 5:14). Dëbimet e demonëve te Veprat kishin të bënin me njerëz qartësisht “të pushtuar”, përfshirë vajzën me frymë falli (Veprat 16:16-18). Ato dalloheshin qartë nga sëmundjet e zakonshme (5:16). Ato nuk ishin raste të paqarta problemesh emocionale si “shkrirje personaliteti”, tension, “demoni i ankthit” apo “demoni i drogës ose alkolizmit”, siç ndodh shpesh sot në rastet e pretenduara të dëbimit të demonëve. Raste të tilla vështirë se mund të konsiderohen demonologji, sipas kuptimit të Dhiatës së Re.
Rastet e dëbimeve në Dhiatën e Re kurrë nuk dështuan, nuk kishin procedura paraprake, ishin të menjëhershme, zakonisht kryheshin publikisht, shpesh masivisht, zakonisht mbi jobesimtarë, dhe në rastin e vajzës mantike (Veprat 16:16-18) pa ndonjë bashkëpunim nga ana e demonizuarit. “Eksorcizmat” e sotme shpesh dështojnë, shpesh kërkojnë seanca të përsëritura, zakonisht nuk janë të verifikuara si demonizim, nuk kryhen kurrë masivisht, rrallë ndodhin publikisht, dhe kryhen vetëm mbi ata “besnikë” që bashkëpunojnë. Shumë raste ngjajnë me seancat e zakonshme të këshillimit psikiatrik ose fetar, të cilat pretendohet të jenë “eksorcizëm demonësh.” Kjo nuk do të thotë se rastet e vërteta të pushtimit demonik nuk ekzistojnë. Pika kryesore është se, thjesht pretendimi për të dëbuar demonë nuk jep asnjë dëshmi se dikush e bën me të vërtetë këtë.
Ringjallja e të vdekurve. Dorka kishte qenë e vdekur për një kohë kur Pjetri, pa ndonjë shfaqje ose ceremoní, e ngjalli menjëherë (Veprat 9:40). Rasti i Eutikut (20:7-12) lidhet me një djalë që ra nga tre kate dhe ishte i vdekur. Pali, pa ndonjë shfaqje, e shpalli të gjallë. Në epokën apostolike, me të gjitha mrekullitë, dëbimet e demonëve, shërimet masive, dhe të tjera, ka vetëm këto dy raste të veçanta të ngjalljes së të vdekurve. Kjo veprimtari ishte dukshëm e rrallë edhe për apostujt. Nuk ka asnjë arsye të pritet një gjë e tillë sot. Asnjë “ngjallje e të vdekurve” moderne nuk është verifikuar. Wimber përmend një burrë që ra, goditi kokën, dukej pa ndjenja për tre minuta, dhe “u rikthye në vetëdije” me një gungë në kokë. Pas lutjeve të Wimber dhe të tjerëve, gunga gradualisht u zhduk. Kjo është e pabesueshme, jo si mrekulli, por sa e pabesueshme do të ishte që dikush ta konsideronte këtë si një rast e ngjalljes së të vdekurve. A do ishte bindur ndokush me një “mrekulli” të tillë se Jezusi ishte Biri i Perëndisë ose se apostujt përfaqësonin Perëndinë?
Dhuntia e gjuhëve. Natyrat, qëllimi dhe karakteristikat e tjera të dhuntisë së gjuhëve, duke përfshirë një diskutim të plotë ekzegjetik dhe kundërshtimin e konceptit të “gjuhëve private” ose devocionale, përshkruhen diku tjetër. Gjuhët e epokës apostolike ishin mrekulli të vërteta, meqënëse ato ishin aftësia për të folur gjuhë të huaja që nuk ishin mësuar më parë, dhe jo “gjuhët karizmatike” të sotme, të cilat mund të kopjohen lehtësisht. Vetëm një pasazh përshkruan natyrën e të folurit në gjuhë, dhe ai është Veprat 2:4-11, ku ato janë padyshim gjuhë të njohura. Pjetri deklaroi se të folurit në gjuhë në shtëpinë e Kornelit (10:46) ishte e njëjta si në Ditën e Pentakostit (11:17). Dhe nuk ka asnjë arsye për të hamendësuar se rasti te Veprat 19:6 ishte ndryshe. Duke qenë se 1 Korintasve 14 në mënyrë të përsëritur deklaron se të folurit në gjuhë në Korint ishte në një asamble besimtarësh, pse ishte atëherë misterioze dhe pse mungonte të kuptuarit? Ishte sepse besimtarët nuk kuptonin gjuhët e huaja të atyre që flisnin në gjuhë. Misteri nuk ishte për shkakun se gjuhët te 1 Korintasve ndryshonin në natyrë nga gjuhët te Veprat.
Gjuhët e Dhiatës së Re ishin gjuhë të huaja të verifikueshme. Termi glw’ssa do të thotë “gjuhë” dhe nuk përdoret asnjëherë për të folurin ekstazik. Ndërkohë, “gjuhët” e sotme nuk janë verifikuar kurrë si gjuhë reale. Të gjitha studimet objektive nga gjuhëtarë të paanshëm tregojnë se ato nuk kanë karakteristikat e zakonshme të gjuhëve.
Dhuntia e gjuhëve e Dhiatës së Re thuhet se ishte veçanërisht një shenjë për jobesimtarët (1 Kor. 14:22). Kështu funksionoi në Ditën e Pentakostit. Të gjitha rastet ishin publike, jo private. Ata që flisnin në gjuhë te Veprat (2:4; 10:46; 19:6) nuk ishin të vetëdijshëm më parë se aftësia ose dhuntia ekzistonin, dhe te Veprat 10:46 dhe 19:6 njerëzit nuk ishin të vetëdijshëm më parë për ungjillin e Jezusit. Ata nuk mund të kishin kërkuar apo ushtruar besim në një dhunti të tillë, dhe prapësëprapë ata e morën atë. Nuk ka asnjë tregues se folësit e Dhiatës së Re flisnin në trans; ata kishin kontroll mbi fenomenin. Ndoshta kontrasti më i spikatur është përdorimi. Dhuntia e gjuhëve në Dhiatën e Re funksiononte, ashtu si të gjitha dhuntitë e tjera, për shërbim ndaj të tjerëve (1 Kor. 12:1-30; 1 Pet. 4:10), dhe jo kryesisht për përfitimin e atij që flet, siç ndodh në lëvizjen moderne karizmatike.
Nuk ka asnjë ngjashmëri midis gjuhëve të sotme dhe dhuntisë së gjuhëve të Dhiatës së Re. Proponentët karizmatikë të sotëm gabojnë për natyrën, qëllimin, përdorimin dhe çdo aspekt tjetër të gjuhëve. Nuk ka asnjë arsye për të hamendësuar vetëm mbi bazën e pretendimit të tyre se ata janë të saktë në identifikimin e të folurit të tyre në gjuhë—e cila mund të kopjohet lehtësisht dhe është i zakonshëm tek njeriu—si dhunti e Dhiatës së Re.
Përfundim. “Dhuntitë karizmatike” të sotme nuk janë të ngjashme me fenomenet e Dhiatës së Re as në pamjen e përgjithshme, as në detaje. Nuk ka asnjë provë se ato janë të njëjtat; ka çdo arsye të besohet se nuk janë. Fakti historik se dhuntitë e Dhiatës së Re pushuan prej kohësh dhe fakti se nuk ka lidhje historike midis fenomenit karizmatik dhe dhuntive të Dhiatës së Re e kërkon këtë përfundim. Mundësia e vetme e mbetur për t’u dhënë besueshmëri pretendimeve moderne karizmatike do të ishte një deklaratë e qartë e Shkrimit se fenomeni apostolik do të jetë gjithmonë i pranishëm në kishë, ose që ato specifikisht do të jenë në kishën moderne pavarësisht pushimit të tyre gjatë shumicës së historisë së kishës. Edhe sikur kjo të ishte, duhet të ketë gjithashtu prova që fenomeni karizmatik është pak a shumë i njëjti fenomen i referuar në pasazhet e Shkrimit. Megjithatë, nuk ka provë specifike biblike si kjo. Nuk ka asnjë pohim biblik që kërkon mohim të fakteve historike ose që kërkon barazimin e entiteteve kaq të ndryshme vetëm mbi pohimin e proponentëve. E gjithë prova është kundër pretendimeve karizmatike. Nuk është e mjaftueshme të thuhet se, me besim, pretendimet e tyre duhet të priten, në kundërshtim me provat. Ky është naivitet ekzistencial, jo besim. Besimi është besim në provat biblike, jo në përvojën personale.
Dëshmia Biblike për Pushimin e Dhuntive
Asnjë varg në Bibël nuk thotë se gjuhët, shenjat dhe mrekullitë do të vazhdojnë gjatë gjithë epokës së kishës. Por as nuk ka një varg që thotë drejtpërdrejt se ato do të pushojnë në fund të epokës apostolike. Megjithatë, kjo nuk do të thotë që nuk mund të merret një qëndrim mbi këtë çështje. Shumë doktrina, si Trinia, nuk shprehen drejtpërdrejt, por rrjedhin nga studimi dhe korrelacioni i pasazheve të Shkrimit. Ekzistojnë disa tregues në Shkrime që dhuntitë e gjuhëve, shërimet dhe mrekullitë (shenjat dhe çudirat) nuk do të vazhdojnë. Lëvizja karizmatike në të gjitha format e saj nuk mbështetet në prova ekzegetike që dhuntitë do të vazhdojnë, por mbi hamendësimin në kundërshtim me historinë, se duke qenë se ato ndodhën në epokën apostolike, ato duhet të ndodhin edhe sot. Themeli për këtë hamendësim nuk ekziston.
Kisha e Dhiatës së Re nuk karakterizohej nga fuqia dhe mrekullitë siç hamendësojnë karizmatikët. Ajo karakterizohej nga problemet të cilat trajtohen në letrat e Apostujve (përfshirë, p.sh., problemet që preknin kishën e Korintit) dhe problemet e kishave të përshkruara te Zbulesa 2 dhe 3. Mrekullitë kryheshin, me shumë pak përjashtime, vetëm nga apostujt (Veprat 2:43; 5:12). Ata që “kthyen botën përmbys” ishin apostujt, jo kishat në tërësi. Karizmatikët hamendësojnë se kisha sot duhet të jetë si kisha e tyre imagjinare. Ata hamendësojnë se e gjithë kisha sot duhet të jetë në gjendje të bëjë gjithçka që bënë apostujt në Dhiatën e Re.
Nëse kisha, në tërësi, do të kishte kryer mrekulli, është vetëm një hamendësim, pa prova, se kjo duhet të ishte e vërtetë sot. Ky hamendësim nuk është interpretim. Hamendësimi se ngjarjet mrekullibërëse të regjistruara në Librin e Veprave duhet të ndodhin sot është “një hermeneutikë e veçantë, një mënyrë tipikisht pentekostale për të përdorur Shkrimin.” Ky zhvillim i teologjisë mbi bazën e narrativës, në vend të mësimit të drejtpërdrejtë të Shkrimit, është gjithmonë një metodologji me rrezik.
Dëshmia e përgjithshme biblike. Moisiu kreu një seri mrekullish. Megjithatë, ato nuk vazhduan gjatë gjithë Dhiatës të Vjetër dhe as nuk pritej që besimtarët e tjerë të bënin të njëjtën gjë. Profetët e Dhiatës të Vjetër ndonjëherë kryenin mrekulli, por Izraeli në përgjithësi nuk pritej të bënte të njëjtën gjë, as nuk vazhduan mrekullitë përgjatë historisë së Izraelit. Fakti që disa individë në raste të veçanta në historinë biblike kryenin mrekulli nuk rezultoi që të tjerët të bënin të njëjtën gjë, dhe as nuk krijoi një vazhdimësi të këtyre mrekullive. Pra, nuk ka arsye për të hamendësuar se, duke qenë se apostujt dhe disa anëtarë të kishës së hershme kryen mrekulli, ato duhet të priten edhe sot.
Dëshmia specifike biblike. Përveç dëshmisë historike, ekziston edhe dëshmi specifike biblike që disa dhunti ishin të përkohshme. Termi “apostull,” i përdorur zakonisht në kohët e lashta në kuptimin e “përfaqësuesit,” në disa pasazhe përshkruan përfaqësues të një kishe lokale. Kjo nuk është dhuntia e Dhiatës së Re e apostullimit. As që ky term, në kundërshtim me kuptimin e tij të zakonshëm dhe me përshkrimet e Dhiatës së Re, nuk mund të barazohet me misionarin modern vetëm mbi bazën e etimologjisë. Të vetmit individë në Dhiatën e Re që qartësisht zotëronin dhuntinë mrekullibërëse të apostullit të Zotit Jezus Krisht dhe mund të kryenin mrekulli siç kërkohet nga një apostull (2 Kor. 12:12) ishin Të Dymbëdhjetët dhe Pali. Ndoshta mund të përfshihen edhe Barnaba dhe Jakobi. Pothuajse çdo degë e kishës, përfshirë shumicën e pentekostalëve, ka mbajtur se apostujt, në këtë kuptim, nuk kanë vazhduar në kishë. Varësia karizmatike tek Veprat shpesh shmanget kur përcaktohen “apostuj” ose “profetë,” duke u quajtur shumë kufizuese. Megjithatë, këto dhunti mund të përcaktohen saktësisht. Përdorimi i pasaktë i Shkrimit është një mangësi e zakonshme midis karizmatikëve. Pavarësisht se sa përpiqet dikush të zgjerojë termin “apostull,” nuk ka dyshim se apostuj si Të Dymbëdhjetët dhe Pali nuk vazhduan. Nëse ata nuk vazhduan, atëherë të gjitha gjërat nuk janë siç ishin në kishën e Dhiatës së Re, të gjitha dhuntitë mrekullibërëse nuk vazhduan si në kishën fillestare, dhe të paktën një dhunti në Dhiatën e Re nuk vazhdoi.
Për më tepër, Dhiata e Re vendos standarde për një apostull që përjashtojnë vazhdimin e kësaj dhuntie. Jo vetëm që një apostull duhet të jetë në gjendje të kryejë mrekulli (2 Kor. 12:12), jo vetëm që kisha e hershme ishte shumë e kujdesshme në dhënien e titullit “apostull” për këdo, madje edhe për Palin (Gal. 2:1-10), por gjithashtu një apostull duhet të ketë parë Zotin e ringjallur (1 Kor. 9:1-2; Veprat 1:22-26). Pali shprehimisht deklaroi se ai ishte i fundit që pa Zotin e ringjallur (1 Kor. 15:8), dhe ai e lidh këtë fakt specifikisht me apostullimin e tij. Kjo kërkesë për apostullimin i referohet shfaqjeve të vërteta të Krishtit të ringjallur dhe jo “vizioneve”. Nuk ka pasur shfaqje të ringjalljes që nga epoka apostolike. Pali tha qartë se shfaqja e fundit ishte ndaj tij. (Zbulesa 1:12-18 i referohet një vizioni dhe nuk është një shfaqje e Zotit të ringjallur në formë trupore mbi tokë.) Prandaj, apostujt në kuptimin e Të Dymbëdhjetëve dhe të Palit nuk mund të ekzistojnë sot.
Kur Pali shkroi se të gjitha dhuntitë u dhanë kishës (1 Kor. 1:7) dhe ishin të dobishme kishën, ai nuk nënkuptonte se të gjithë besimtarët ishin apostuj ose kryenin mrekulli, por se shërbesa apostolike dhe mrekullibërëse përjetohej dhe i sillte dobi kishës korintase. Pali shkroi te Efesianëve 2:20 se apostujt dhe profetët janë themeli për kishën universale. Kjo të paktën nënkupton se ata ishin vetëm për fillimin, dhe kjo përputhet me specifikat e tjera të përmendura më sipër. Duke qenë se “apostull”, në kuptimin e plotë të dhuntisë, ishte një dhunti vetëm e përkohshme dhe nuk vazhdoi në kishë, vendoset precedent biblik që disa dhunti të dhëna në epokën apostolike nuk vazhduan dhe ishin vetëm të përkohshme. Është në kundërshtim me Shkrimin të hamendësosh se të gjitha dhuntitë dhe të gjitha ngjarjet e kishës apostolike duhet të vazhdojnë dhe të priten në kishën e sotme.
Meqenëse ata që kryenin mrekullitë ishin vetëm në kishën e fillimit, është logjike që vetë mrekullitë ishin vetëm për epokën apostolike. Duke qenë se aftësia për të kryer mrekulli të tilla ishte provë e apostullimit (2 Kor. 12:12), atëherë, me përjashtime të rralla, të tjerët nuk mund t’i kenë kryer këto shenja dhe mrekulli, dhe ato nuk do të vazhdonin pasi apostujt të pushonin së ekzistuari. Përveç këtij përfundimi logjik, natyra e përkohshme e mrekullive mbështetet drejtpërdrejt nga Shkrimi. Marku shkroi se apostujt shkuan sipas udhëzimeve të Zotit dhe predikuan (koha aoriste) kudo, dhe Zoti e vërtetoi fjalën e tyre me shenja. E gjithë kjo vendoset në të kaluarën në kohën kur Marku shkroi (Marku 16:20; koha e pjesores së tashme është relative ndaj kohës së shkuar të foljes kryesore). E njëjta gjë vlen te Hebrenjve 2:3-4, ku thuhet se mrekullitë u kryen nga dëshmitarët okularë të Zotit (apostujt) dhe u kryen nga Perëndia për të vërtetuar fjalën e këtyre dëshmitarëve. E gjithë kjo ishte e kaluar në kohën kur u shkrua Letra drejtuar Hebrenjve (folja kryesore është në kohën e shkuar dhe pjesorja është relative në kohë ndaj foljes kryesore “u vërtetua”). Në të dy rastet, shenjat, mrekullitë dhe çuditë përmenden si diçka që i përkiste së kaluarës në kohën e shkrimit; ato nuk paraqiten si diçka që po ndodhte atëherë. Në të dy pasazhet mrekullitë u kryen nga apostujt (dëshmitarët okularë) dhe përshkruhen si të synuara nga Perëndia si dëshmi për të vërtetuar predikimin e apostujve.
Jakobi 5:14 nuk i udhëzon të sëmurët të kërkojnë një shërues apo dikë me aftësi për të shëruar. Përkundrazi, i udhëzon të sëmurët të thërrasin pleqtë dhe ata të luten për të. Kjo është në thelb në përputhje me praktikën e kishave jokarizmatike, por është në kundërshtim të drejtpërdrejtë me atë që do të pritej nëse dhuntia e shërimit do të ishte e disponueshme për besimtarët. Ose dhuntia nuk duhej të përdorej për të shëruar besimtarët, ose alternativa tjetër e vetme është se ajo kishte pushuar së ekzistuari.
Përfundim. Ka dëshmi të bollshme biblike se dhuntitë mrekullibërëse pushuan me epokën apostolike. Të hamendësosh se këto dhunti janë të përhershme është në kundërshtim me Shkrimet në përgjithësi dhe me precedentin biblik që disa dhunti, si apostujt e plotë të Zotit, patjetër që pushuan. Historia është kundër pretendimeve karizmatike. Mosngjashmëria midis dhuntive të Dhiatës së Re dhe dhuntive të pretenduara nga karizmatikët gjithashtu i kundërshton pretendimet e tyre. Hamendësimi se, për shkak se këto dhunti ekzistonin në epokën apostolike, ato duhet të ekzistojnë edhe sot, është një hamendësim i pabazë dhe në kundërshtim me dëshmitë objektive. Është gjithashtu një hamendësim në kundërshtim me parimet biblike dhe me dëshmitë specifike të Shkrimit. Nuk ka asnjë mësim në Shkrim që kisha duhet të kërkojë dhunti të tilla mrekullibërëse, as nuk përmenden ato në pasazhet që flasin për frytin e Frymës (Gal. 5:22-23), luftën shpirtërore (Ef. 6:10-18), jetën e besimit (Ef. 5:18; Kol. 3:12-17), dhe kërkesat për udhëheqësit e kishës (1 Tim. 3:1-13; Tit. 1:5-9) si të domosdoshme që besimtari të jetojë një jetë shpirtërore.
Karakteristika që hedhin poshtë pretendimet karizmatike
Format e ndryshme të sotme të lëvizjes karizmatike janë degëzime të Pentekostalizmit. Të gjitha kanë të njëjtën ideologji themelore dhe të gjitha kanë lindur për shkak të lëvizjes moderne pentekostale. Fokusi kryesor për individin, pavarësisht se si mund ta përshkruajnë teologët e tyre, është përvoja personale. Shumë njerëz në lëvizjen karizmatike e theksojnë natyrën mrekullibërëse të kësaj përvoje më shumë për përfitim vetjak sesa për shërbim ndaj të tjerëve.
Lidhjet Teologjike
Në pentekostalizëm doktrina e perfeksionizmit të krishterë mori një formë të veçantë në konceptin e pasaktë të një përvoje pas kthimit në besim, një “bekim i dytë”. Ky mësim, me idenë e një derdhjeje fuqie nga Fryma e Shenjtë, solli pritshmërinë dhe kërkimin për të marrë “fuqi” të dukshme siç përshkruhet te Veprat.
Lëvizja i kapërcen të gjithë kufijtë teologjikë. Të folurit në gjuhë gjendet edhe në fe jo të krishtera si budizmi dhe hinduizmi, dhe në sekte si mormonizmi. Shërimet, mrekullitë dhe dëbimet e demonëve janë gjithashtu të zakonshme në fetë jo të krishtera. Brenda rretheve tradicionale të krishtera, lëvizja karizmatike përfshin protestantë dhe katolikë romanë, liberalë dhe konservatorë, si dhe individë nga shumë denominacione. Në të përfshihen si ata që besojnë në frymëzimin e Biblës dhe në drejtësimin me anë të besimit, ashtu edhe ata që nuk i besojnë këto.
Teologji e Dyshimtë
Koncepti i “bekimit të dytë” ose i “pagëzimit të Frymës” nënkupton se, ndonëse vdekja e Jezusit në kryq pagoi për mëkatin, ajo qenka e pamjaftueshme për të dhënë fuqi për shërbesë, për ta bërë njeriun shpirtëror apo për t’i dhënë efikasitet në lutje. Kjo bie ndesh thellësisht me mësimin e Dhiatës së Re. Pikëpamja se vetëm ata që flasin në gjuhë kanë komunikim të vërtetë me Perëndinë është në kundërshtim me mësimin biblik se të gjithë besimtarët kanë qasje të plotë te Perëndia. Romakëve 8:26 thotë se të gjithë besimtarët ndihmohen në lutje nga Fryma me rënkime të padëgjueshme dhe të pashprehura.
Lëvizja e gjuhëve hamendëson se komunikimi me botën shpirtërore është më i drejtpërdrejtë kur bëhet jashtë mendjes. Një koncept i tillë, megjithëse gjendet në fe të ndryshme, është në kundërshtim me krishterimin biblik. Ky theks mbi një nivel komunikimi që anashkalon mendjen dhe nuk është komunikim i drejtpërdrejtë nga besimtari te Perëndia është një mësim i rrezikshëm. Ky interesim për ngjarje “mbinatyrore”, jo si shenja bindëse por si përvojë e përditshme që supozohet se e vendos besimtarin në kontakt me mbinatyroren, është i rrezikshëm. Kjo fushë e mesme shpirtërore, e quajtur “mesi i përjashtuar”, është një zonë theksi karizmatik.
Theksi mbi përvojën, veçanërisht mbi këtë nivel mbi racionalen, shpesh çon në vendosjen e “përvojës” mbi Shkrimin. Në një program televiziv kombëtar mbi temën e televangjelizmit, disa ungjilltarë karizmatikë iu referuan “thirrjes” si justifikim që një predikues mëkatar të vazhdonte shërbesën e tij. Ata nuk iu referuan aspak Shkrimeve.
Ngjashmëri me Fetë Jo të Krishtera
Lëvizja moderne karizmatike është në mënyrë shqetësuese e ngjashme me praktika që janë të zakonshme në paganizëm, ndërkohë që në të njëjtën kohë, nuk përputhet me mrekullitë biblike. Gjendjet ekstazike dhe komunikimet jashtë mendjes janë tipike në paganizëm. Theksi mbi shërimin fizik dhe ekzorcizmin për dobinë e ndjekësve është gjithashtu i zakonshëm. Përvoja e një “force” që i pushton pjesëmarrësit ngjan me praktikat pagane. Praktikat e çuditshme dhe shpesh të egra të pentekostalizmit të hershëm duken të ngjashme me fenë pagane.
Ideja e kontaktit dhe interesimit për botën e frymërave, “mesi i përjashtuar” midis Perëndisë dhe njeriut, është po ashtu e zakonshme në fetë pagane.
Pasojat e Lëvizjes
Të gjitha grupet e krishterimit kanë përjetuar probleme teologjike dhe morale si te drejtuesit ashtu edhe te anëtarët. Ashtu sic të krishterë të tjerë kanë përjetuar, edhe një numër drejtuesish karizmatikë kanë jetuar në mënyra që bien ndesh me Shkrimin. Nëse kjo nuk është më e shpeshtë se te jo-karizmatikët, është të paktën po aq e shpeshtë. Prandaj mund të përfundohet me siguri se të gjitha mrekullitë e pretenduara dhe të folurit në gjuhë nuk kanë prodhuar asnjë përparim të vërtetë shpirtëror se mbi jo-karizmatikët. Ato kanë prodhuar entuziazëm për të mrekullueshmen, por kjo nuk duhet të barazohet me përshpirtshmërinë.
Të gjitha këto ngjarje të supozuara si të mrekullueshme nuk kanë sjellë asnjë përparim në njohjen biblike apo në jetën shpirtërore. Doktrinat bazë të lëvizjes nuk janë origjinale të karizmatikëve. Pretendimi i tyre kryesor për njohje biblike është hamendësimi se kisha e sotme duhet të jetë si kisha e hershme. Meqënëse lëvizja nuk ka prodhuar besimtarë më shpirtërorë dhe as përparim në njohur biblike dhe teologjike, atëhere çfarë ka arritur ajo? A nuk është e habitshme që një lëvizje që pretendon se ka rikthyer fuqinë për shërbesë, aftësi për të komunikuar me Perëndinë më shumë se të tjerët, fuqi për vetë-ndërtim, fuqi për të shëruar dhe për të kryer mrekulli të tjera, dhe aftësia për të profetizuar dhe për të marrë zbulesa të drejtpërdrejta, nuk ka prodhuar asnjë përparim të dukshëm në përshpirtshmëri ose në njohurinë biblike dhe teologjike? A nuk është kontradiktore që një lëvizje që pretendon kontakt të drejtpërdrejtë me Frymën e Shenjtë, të ketë të gjitha dhuntitë si profecinë, apostullimin, dhe fjalën e njohurisë, të komunikojë drejtpërdrejtë me Perëndinë me anë të të folurit në gjuhë dhe mjete të tjera, mundet në të njëjtën kohë të përfshijë katolikë, protestantë liberalë e konservatorë, amilenialistë e premilenialistë, kalvinistë e arminianë, madje edhe ata që mohojnë frymëzimin verbal të Biblës, dhe ata që shlyerjen zëvendësuese të Krishtit në kryq?
Mesa duket, Fryma e Shenjtë nuk shqetësohet t’u komunikojë asnjë të vërtetë për të korrigjuar këto ndryshime, shumë nga të cilat janë themelore, dhe disa të tjera që janë të gabuara. I gjithë ky “komunikim i drejtpërdrejtë” me Frymën, nuk ka bërë asgjë për të korrigjuar edhe gabimet më bazikë. Madje as nuk ka sjellë unitet mes vetë karizmatikëve mbi natyrën dhe qëllimin e shumë prej dhuntive. Kjo lëvizje nuk ka zgjidhur asnjë çështje teologjike, nuk ka dhënë asnjë përparim në njohurinë biblike dhe nuk ka prodhuar besimtarë më të shenjtë. A do të prodhonte një derdhje e vërtetë e Frymës së Perëndisë kaq pak? Përveç entuziazmit, duket se nuk ka asnjë përfitim shpirtëror real në këtë lëvizje dhe jo-karizmatikët nuk po humbasin asnjë dobi shpirtërore të vërtetë. Nga ana negative, lëvizja ka përçarë kisha dhe, përmes televangjelistëve të saj, ka shkaktuar një nga dëmtimet më të mëdha të dëshmisë së kishës në kohët e fundit. Këto karakteristika tregojnë se fenomenet karizmatike nuk janë ato fenomene të Dhiatës së Re dhe se dhuntitë e vërteta nuk janë të pranishme.
Përfundim
Në çdo përpjekje për të provuar se dhuntitë e Dhiatës së Re ekzistojnë sot, lëvizja karizmatike dështon. Dëshmia e historisë dhe mungesa e përputhjes me Dhiatën e Re tregojnë se dhuntitë e vërteta mrekullibërëse pushuan dhe nuk janë rikthyer. Dëshmia biblike tregon se këto dhunti përfunduan me epokën apostolike. Lidhjet teologjike dhe rezultatet e “dhuntive” të sotme bien ndesh me dhuntitë e dhëna nga Perëndia. Lëvizja nuk ka prodhuar të krishterë më të pjekur shpirtërisht, siç do të pritej nga një shfaqje e vërtetë e dhuntive të Dhiatës së Re. Me sa duket, një i krishterë nuk humbet asgjë shpirtërisht duke mos u përfshirë në lëvizjen karizmatike.
Nga ana tjetër, ekziston një ngjashmëri e rrezikshme me praktikat jo të krishtera, një interesim i rrezikshëm për fenomene mbinatyrore që nuk japin dëshmi se janë nga Perëndia, dhe një magjepsje shqetësuese me botën shpirtërore diku midis Perëndisë dhe njeriut. Meqënëse provat tregojnë për pushimin e dhuntive në epokën apostolike, askush nuk mund të jetë i sigurt se fenomenet karizmatike janë nga Perëndia. Meqënëse besimtarët paralajmërohen të shmangin kontaktin me këtë botë të ndërmjetme shpirtërore, dhe meqënëse ata duhet të bëjnë atë që janë të sigurt se Perëndia miraton, askush nuk duhet të eksperimentojë me fenomenet karizmatike.
